Osmanlıda yenileşme hareketleri özet | ders notları
 
 
Bu ders notunda
Osmanlıda yenileşme hareketleri özet
konusu anlatılmaktadır.

Osmanlı Devleti’nin klasik dönemi genel anlamda Ka­nuni dönemi ile bitirilse de yüzyılın sonuna kadar fetih­ler devam edebilmiştir. 1571′de Kıbrıs’ın fethi tamam­lanmış, 1574′te Tunus alınmıştır. Doğuda İran ile sınır­lar 1639′da Kasrı Şirin anlaşmasıyla netleştirilmiştir. 1656′da Limni ve Bozcaada alınmış, 1669′da Girit fethe­dilerek deniz sahasında da başarıların devam ettiği gö­rülmüştür. 1663′te Uyvar fethedilerek batıda bugünkü Slovakya sınırına ulaşılabilmiştir. Ancak bu başarıların Köprülü Mehmet Paşa, Köprülü Fazıl Ahmet Paşa gibi kuvvetli devlet adamlarının yönetiminde gerçekleştiril­diğine dikkat edilmelidir. Bu başarılara karşın ordunun vurucu güç olma özelliğini önemli ölçüde kaybettiği görülmektedir. Bu seferlerin uzun sürmesine paralel olarak devlet hazinesinin de kaynaklarını da son dere­ce zayıflatmış olduğunun altı çizilmelidir. XVI. yüzyılın sonlarındaki Haçova Savaşı’nda yeniçeri­lerin savaş sahasını terk etmelerinin şoku ile olaya ba­karak mevcut nizama çeki düzen vermek ihtiyacını dil­lendirmeye başlayan Osmanlı aydınları durumu yozlaş­ma ve bozulma olarak teşhis etmişlerdir. devlet idare­sinde köklü uygulamaların terk edilmesinin yanı sıra askerî teknolojide geri kalmışlığa dikkat çekilmiştir. Or­du mensuplarının doğrudan yararlandığı toprak siste­minin bozulması, bürokratların günlük çıkarlarını gö­zetmeleri, rüşvetin artması, işlerde kaliteyi gözetmekten vazgeçilmesinin yanı sıra temel eğitim kurumları olan medreselerdeki bozulma gibi temel aksaklıklara dikkat çekmişlerdir. Gerçekten de asrın başında batı dünyasın­da görülmeye başlayan coğrafi keşifler ve bunların ilgi­li ülkelere mali getirisi, bilim ve sanat alanındaki köklü anlayış değişikliklerine mukabil Osmanlı Devleti’nin bilhassa Fatih döneminden sonra içine girdiği “elde edi­len başarıları, çıkılan zirveyi muhafaza etmek” düşün­cesinden kaynaklanan durağanlık bir asırlık süre so­nunda ülkenin ekonomik, idari ve askerî buhran içine düşmesine yol açmıştır.

Bu dönemde girişilen ıslahat çabalarına mukabil devlet yönetiminin topyekûn bir değişime inanarak sonuna kadar gitme noktasına gelmediklerinin altı çizilmelidir. Lale çiçeği ve soğanı etrafında şekillenen zevk ü sefa tartışmalarına mukabil bu dönemde Avrupa devletleri­nin üstünlüğünün nedenlerini araştırmak ihtiyacını his­setmişlerdir. Kültür, sanat, sanayi, tarım ve ordu konu­sunda incelemeler yaparak Osmanlı bünyesinde uygu­lanabilecek açılımların peşine düşülmüştür. Dokuma sanayinde Avrupa’ya bağımlılığı azaltmak için yeni ima­lathaneler açıldığı gibi yerli mallarının kullanımı teşvik edilmiştir. Bilim ve kültür alanında tercüme heyetleri kurularak yabancı eserlerin tercümeleri basılmış, Sara­yın matbaa ve tercüme olayına desteği arttırılmıştır. Nizam-ı Cedit dönemi uygulamaları da Padişah III. Se-lim’in problemli konularda devletin önemli bürokratla­rından aldığı inceleme raporları çerçevesinde şekillen­miştir. İdari, mali, askerî ve sosyal problemlerin sebep ve sonuçlarını analiz eden bu raporların doğrultusunda yeni bir ordu kurulmasına girişilmiştir. Bununla aynı zamanda Avrupa ülkelerinde ikamet elçilikleri açıldığı gibi eyaletlerde devlet otoritesinin sağlanmasına yöne­lik düzenlemeler gündeme gelmiştir. Madenlerin işlen­meden ihracının yasaklanması, lüks tüketimden kaçınıl­ması, illerdeki valiler ve diğer bürokratların görev süre­lerinin belirlenmesi, rüşvet ve adam kayırmanın önlen­mesi, toprak sisteminin ıslah edilmesi gibi temel sorun­lara çareler üretilmeye çalışıldı.

Her iki padişah döneminde devletin askerî ve idari za­aflarının önlenmesine yönelik çabalar ortaktır. Orduda yenileşme hareketlerinde yeni birimler kurulmuş, haya­tiyetini devam ettirebilmesi için hazine oluşturulmuştur. III. Selim dönemindeki Nizam-ı Cedit ordusuna paralel olarak II. Mahmud Sekban-ı Ceditleri oluşturmuştur. Toprak sisteminin ıslahı kadar bilim ve kültür sahasın­da da dünyadaki gelişmeleri takip etme ihtiyacı hisse­dilerek tercüme hareketlerine girişilmiştir. Avrupa’ya öğrenci ve bürokratlar göndererek iki yönlü bir fayda elde edilmeye çalışılmıştır. Mevcut beklentileri karşıla­yamayan yapıları rahatsız etmeden yeni birimler oluş­turarak eskiyi bunlarla dönüştürmek beklentisi ise ma­alesef her iki deneyimde de eski müesseselerin isyanı sonrasında yarım kalmıştır. II. Mahmut döneminde merkezî idare teşkilatında gerçekleştirilen reformlar et­kili ve uzun ömürlü olacaktır. devletin farklı sahalarda­ki işlerini görmek için meclisler açılması, Avrupa’ya daha çok sayıda öğrenci gönderilmesi,kılık kıyafette düzenlemeler yapılması gibi ileri hamlelerin ise ancak Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasından sonra yapılabildiği unutulmamalıdır.

Fransız ihtilali’nin sonuçlarından olan milliyetçilik fikri­nin çok dil, din ve uluslu Osmanlı Devleti’ndeki etkileri XIX. asrın gelişmelerini anlamak açısından önemlidir. Küçük Kaynarca Anlaşması ile resmî hüviyet kazanan din kardeşliği vesilesiyle dış müdahalelere bu aşamada milliyet bağı da katılmıştır. İngiltere, Fransa ve Rusya başta olmak üzere Şark meselesinde çıkar sağlamak is­teyen her devlet bu hususları tahrik etmekten geri dur­mamıştır. Rusya’nın desteklediği Sırplar 1813′te giriştik­leri isyanlar sonucu 1830′da özerk hâle gelmişlerdir. Rus­ların yanı sıra İngilizlerin ve Fransızların da desteklediği Yunanlar ise 1820-1830 döneminde ayrı bir devlet ola­rak ortaya çıkmayı başarmışlardır. Bu ayrılıklar Osmanlı Devleti’ni siyaseten ve mali açıdan zayıflatılırken Rusya Akdeniz’e kolayca açılmak, İngiltere ise hâkimiyetini devam ettirerek Hindistan sömürgesinin ulaşım emniye­tini sağlamak hedefini takip ediyordu. 1868′de Süveyş Kanalı’nın açılması İngiltere için Osmanlı Devleti’nin ha­yati önemini ortadan kaldırmıştır. Bir şekilde Osmanlı Devleti’nin Rusya veya bir başka devletin kontrolü altı­na girmemesine çalışan İngiltere 1877-1878 Savaşı’ndan itibaren devletin yıkılmasına yönelik politikaları doğru­dan geliştirmek ve uygulamak noktasına gelmiştir.

Sitemizin yayında kalabilmesi sizlerin desteğiyle mümkün olacaktır. Destek için beğen/paylaş...