ders notu ara
İslam dünyasında düşünce hareketleri

İslam dünyasında düşünce hareketleri
İslam dünyasında “felsefe” çalışmaları başlamadan önce, İslam dininin inanç, ahlak ve hukuk ilkeleri temelinde ilmî ve fikrî tartışmalar yapılmaktaydı. Fert ve toplum hayatını ilgilendiren her türden problemin doğrudan Hz. Peygamber tarafından çözüme kavuşturulduğu mutluluk çağındaki inanç ve fikir birliği, onun irtihâliyle birlikte, yerini birçok probleme bırakmıştır. Fetihlerle İslam’ın geniş bir coğrafyaya yayılması, Müslümanların çok farklı inanç ve kültür çevreleriyle tanışmalarını sağlamış, bu da bazı önemli gelişmeleri beraberinde getirmişti. Bunlardan ilki, bir ilim ve düşünce hareketi olarak “kelâm”ın doğuşudur. Kelâm, İslam dininin inanç ilkelerinin sistemli ve rasyonel bir şekilde temellendirme, yabancı kültürlerin etkisiyle ortaya çıkan ve toplum hayatında türlü olumsuzluklara yol açma tehlikesini barındıran “bid’at”ları etkisiz kılma, İslam’a yöneltilen eleştirileri cevaplandırma işlevini üstlenen bir düşünce hareketidir. Teorik ve pratik çeşitli alanlarda ilmi disiplinlerin oluşmasıyla ortaya çıkan görüş ayrılıkları ile dinî ve ahlaki hayatta ortaya çıkan gevşeme ve yozlaşma bazı insanların tepkisini çekmeye başladı. Bu insanlar olup bitenler karşısında yanlış giden şeylerin bir parçası olmamak ve kendilerini kurtarmak düşüncesiyle kendi köşelerine ve uzlete çekilme yoluna gittiler. Bu tavır giderek taraftarı artan bir ahlak ve zühd hareketine dönüştü. Saha-bîlerden Ebû Zerri’l-Gıfârî ile ikinci nesilden Hasan el-Basrî tarafından temsil edilen bu zühd ve ahlak hareketine giderek nazarî/teorik bir boyut eklendi. VIII. yüzyılın ortalarından itibaren bu hareket tasavvuf, mensupları da sûfî ve mutasavvıf olarak anılmaya başlandı. Gazzâlî’ye gelinceye kadar devam eden üç asırlık Sünnî tasavvuf XII-XIII. yüzyıllarda Şehâbeddin es-Sühre-verdî, Muhyiddin İbnü’l-Arabî ve İbn Seb’în gibi sûfî filozoflar eliyle tasavvuf felsefî bir yapıya bürünmüştür.

Ortaçağ Felsefesi-2 ders notları içerisindeki bu ders notu 5 defa okundu.
«  »